Steun ons en help Nederland vooruit

woensdag 11 november 2015

Algemene Politieke Beschouwingen: uitdagingen voor Zuid-Holland

Voor de Provinciale Statenvergadering van vandaag stonden de Algemene Politieke Beschouwingen op het programma. Namens D66 Zuid-Holland voerde fractievoorzitter Geertjan Wenneker het woord. Hij schetste vijf grote uitdagingen voor de provincie op het gebied van de energietransitie, economie, natuur & groen, openbaar bestuur en de problematiek rondom vluchtelingen.

“Voorzitter,

In 1936 schreef Hendrik Marsman zijn beroemde gedicht Herinnering aan Holland. Het roept een beeld op van een prachtig gebied, met brede rivieren, grote bomen, hier en daar een dorpje met een kerktoren zonder spits en van die typisch Hollandse luchten.

Anno 2015 heeft Zuid-Holland nog meer te bieden dan tachtig jaar geleden: het is het economisch hart van Nederland. Een provincie:

  • waar belangrijke kenniscentra zijn gevestigd met de top op het gebied van de medische wetenschappen, rechten en astronomie en de technische ontwikkelingen in Delft en met science parks.
  • met een van de grootste havens van de wereld, het centrum van recht en vrede met internationale allure en waar tegelijkertijd vele cultuurhistorische hoogtepunten te vinden zijn
  • waar zowel de kern van de landbouwproductie zit maar waar we ook tegelijkertijd behoedzaam willen omgaan met de schaarste en kwetsbare natuurgebieden.
  • en; waar de meeste inwoners wonen en waar veel nieuwkomers naar toe trekken.

En je kunt er ook nog uren fietsen of wandelen door de fraaiste duinstroken, polders, plassengebieden en rivierenlandschappen. En dat allemaal op niet meer dan 2.800 km2. D66 is daar trots op. Innovatie begint niet bij de politiek, maar wij kunnen wel een klein handje helpen. Dat doen we door belemmeringen in regelgeving weg te nemen, door partner te worden van vernieuwende organisaties en bedrijven en door het inzetten van financiële instrumenten die innovatie en ondernemerschap bevorderen, maar vooral ook door het steeds verder verbeteren van het leef- en vestigingsklimaat in Zuid-Holland; welvaart en welzijn gaan in onze ogen hand in hand. Wij streven naar een Zuid-Holland waar onze kinderen niet alleen straks kunnen studeren en werken, maar dat ook nog kunnen doen in schone lucht en kunnen genieten van het landschap zoals Marsman dat omschreef.

Voorzitter, het is een eer en een uitdaging om hier in deze nieuwe Statenperiode als 2e partij in een ambitieuze coalitie een bijdrage aan te mogen leveren. En dat wordt hard werken want de uitdagingen waar we voor staan, zijn niet gering. Wat D66 betreft zijn er 5 hoofduitdagingen:

  • energietransitie: omdat Zuid-Holland de doelstellingen uit het landelijk akkoord niet haalt tenzij we er nu alles aan doen;
  • economie: omdat we achterblijven met economische innovatie en daarom meer gebruik moeten maken van de potentiële kennis om te zorgen voor banen en meer duurzaamheid;
  • natuur en groen: omdat die onder druk staan en nodig zijn voor ons voortbestaan;
  • bestuur en veranderende rol van de overheid: omdat de overheid kan en moet leren innovatief te besturen om het lef te hebben zichzelf daarin te veranderen en te overtreffen;
  • en ten slotte vluchtelingen: omdat Zuid-Holland ook een provincie is waarin een ieder welkom is die door oorlog van huis en haard zijn verdreven.

Voorzitter ik ga vervolgens op deze 5 punten in:

 

Energietransitie

D66 is blij met de ambitie die dit college heeft gesteld om écht werk te gaan maken van de energietransitie. Dat is hard nodig, want we gaan de doelstellingen uit het energieakkoord anders simpelweg NIET halen (14% hernieuwbaar 2020, 16% hernieuwbaar in 2023 en 1,5% energiebesparing per jaar). Maar ook omdat economische ontwikkeling van morgen betekent nu inzetten op duurzame energie. Wat Zuid-Holland nodig heeft is een impuls aan duurzame energie, want al halen wij over acht jaar die doelstellingen, dan nog zijn we maar een heel klein stukje op de juiste weg. Uiteindelijk wil D66 dat de gehele energievoorziening duurzaam en hernieuwbaar wordt, en dat Europa, Nederland (en daarmee Zuid-Holland) niet meer afhankelijk is van fossiele brandstoffen.

Wij kunnen het niet alleen. Wij Statenleden hebben – over het algemeen -onvoldoende kennis om elke mogelijke nieuwe vorm van energie goed te beoordelen. Er zijn mensen die daar veel beter toe in staat zijn dan wij. Tegelijkertijd is het ook ónze verantwoordelijkheid om de uiteindelijke keuzes te maken. D66 zou daarom graag zien dat de provincie – GS én PS – bij de uitvoering van de nieuwe energieagenda geadviseerd worden door externe experts – een verstandige adviescommissie die ons kan helpen de juiste keuzes te maken. Dat is zeker van belang als wij gaan bepalen hoe de 100 miljoen uit het energiefonds zo effectief mogelijk kunnen worden ingezet. Hoe kijkt GS naar de mogelijkheid van een externe adviescommissie?

Voorzitter, het nieuwe energiebeleid draait niet alleen om nieuwe vormen van energie, maar ook om energiebesparing. Daar is in onze provincie veel winst te behalen, zeker in de energie-intensieve havensector en de glastuinbouw, zoals in het Westland en het Oostland. Een van de oplossingen waar nu aan wordt gedacht is het hergebruik van de restwarmte, door middel van een warmtenet. D66 ziet daar veel in. Maar: de ervaringen met stadsverwarming zijn tot nu toe op z’n zachtst gezegd niet altijd positief. In onze optiek komt dat voor een belangrijk deel door de monopoliepositie die energiebedrijven nu hebben op de warmtenetten. Wij pleiten er daarom voor dat een nieuw warmtenet net zo wordt behandeld als het bestaande gas- en energienet: als een publieke voorziening waar alle partijen gebruik van moeten kunnen maken. Deelt GS dit standpunt? En wanneer verwacht u duidelijkheid over de eventuele realisatie van een warmtenet in Zuid-Holland?

 

Innovatieve economie

Voorzitter, twee jaar geleden heb ik bij de algemene beschouwingen het inmiddels beruchte ING-rapport aangehaald waarin werd gesteld dat er veel economisch kennispotentieel in Zuid-Holland is maar dat we dat nog onvoldoende om weten te zetten naar daadwerkelijke innovatie en bedrijvigheid. Het is dan ook goed dat in het hoofdlijnenakkoord een aantal stappen worden gezet om dat te stimuleren. Zuid-Holland kent namelijk een groot aantal sterke kennisclusters op het gebied van life science & health, water & deltatechnologie en logistiek (de Rotterdamse Haven). Daarnaast is veel kennis aanwezig binnen de Greenportorganisaties en de kennisas Leiden-Delft-Rotterdam.

De provincie moet ook durven investeren in projecten die het verschil kunnen maken, zoals nu met Innovation Quarter – 2e storting gedaan met deze begroting – en projecten die Nederland en Zuid-Holland net zoals de Deltawerken en de Zandmotor internationaal op de kaart zetten. De provincie draagt daarmee bij aan de profilering door potentiële partners aan elkaar te koppelen. Ze gebruikt daarvoor haar bestuurlijke netwerken en is een drijvende kracht achter Innovation Quarter. De provincie heeft hiermee een prachtig instrument in handen om kennisintensieve bedrijven aan te trekken, innovatieve projecten te ondersteunen en marketingactiviteiten samen met anderen op te pakken.

Voorzitter, daar willen wij op voortborduren en er gebeurt soms zo veel dat het lastig is om het overzicht te houden. Daarom vragen wij aan GS wat de rol van PZH is de bij ontwikkeling van RoboValley – de ontwikkeling van robots op allerlei vlak – en waarbij de kennis van met name de TU Delft goed voor gebruikt kan worden? (Deze kennis kan ingezet worden bij de ontwikkeling van drones (Katwijk), spaces (Noordwijk), smartfood (Demo Kwekerij Naaldwijk), offshore / maritiem (RDM Rotterdam), air composities (Ypenburg). Kortom: een ontwikkeling die wij in deTriple Helix – samenwerking graag terug zien en willen ondersteunen.

 

3 Natuur en groen

Natuur verdient een duidelijke plaats in het landschap. Vanwege alle planten en diersoorten die daar thuis horen maar ook vanwege de mogelijkheden voor recreatie – een niet onbelangrijk onderdeel van onze economie – en simpelweg omdat onze provincie er mooier van wordt. Het is dan ook heel goed dat een groot aantal oude Rods-projecten nu zijn of worden afgerond, zoals het Bentwoud, de Nieuwe Dordtse Biesbosch en het Waalbos.

Onze provincie biedt meer dan het rivierlandschap dat Marsman tachtig jaar geleden beschreef. Naast rivierdeltalandschap zijn er veenweide gebieden en kenmerkende kustgebieden. D66 is dan ook blij dat deze coalitie opnieuw fors middelen heeft vrij gemaakt voor groen en zijn blij met de extra middelen voor beheer van de nieuwe natuur.

Het behoud en beheer van deze unieke landschappen vraagt om blijvende investeringen. Niet alleen ter behoud van de bij die landschappen behorende plant- en diersoorten maar ook voor recreatief gebruik. Voor nu en toekomstige generaties. Dat betekent dat op het gebied van groen, biodiversiteit en landbouw forse inspanningen nodig zijn om doelstellingen te halen. Het landschap en de biodiversiteit staan namelijk onder druk. De biodiversiteit als graadmeter voor de natuur staat onder druk door de grote bevolkingsdichtheid, concentratie van industrieën, intensieve landbouw en de grote verkeersdichtheid. Het gaat nog niet goed met de weidevogels. Het is niet alleen op het gebied van innovatieve economie en energie noodzakelijk om stappen te zetten naar een duurzame samenleving maar ook specifiek bij de sector landbouw.

 

4 Bestuur en de veranderende rol van de overheid

D66 hecht veel waarde aan de eigen kracht van mensen en aan de kracht van de markt. Markt en maatschappelijk initiatief waar het kan, overheid waar het moet. De provincie hoeft niet altijd een leidende rol in te nemen, maar kan ook als partner meewerken aan een gewenste ontwikkeling maar het belang van de inwoners staat altijd voorop.

Voorzitter, er zijn veel nieuwe uitdagingen voor de overheid op bestuurlijk vlak: minder middelen maar meer partner van anderen. Dat betekent investeren in relaties met partners en burgers. Dit vraagt van de overheid een bestuurskrachtige, transparante en slagvaardige rol, gericht op de buitenwereld.

En ook vergt dit een duidelijke focus en rolvastheid van de provincie zelf. In onze visie hoort niet alleen de gemeente, maar ook de provincie dicht bij de mensen te staan. Daar doen we het tenslotte voor. D66 wil dat inwoners en organisaties actief betrokken worden bij de beleidsvormingen -uitvoering en open staat voor de inbreng van anderen. Dat betekent dat ze een vraagstuk en niet een oplossing centraal stelt en vroeg in het besluitvormingsproces die inbreng van anderen opzoekt.

Sommige gemeenten zijn te weinig daadkrachtig om de steeds groter en complexer wordende bestuurlijke opgaven aan te kunnen, zoals de nieuwe taken op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en arbeidsparticipatie.

Terecht stelt het college dat gemeenten steeds meer gaan samenwerken in grotere samenwerkingsverbanden. Dat onze provincie dit actief wil bevorderen en faciliteren is op zich positief. , maar we vragen ons af of in gesprek altijd het meest effectief is. Natuurlijk ondersteunt D66 initiatieven van onderop, zoals nu het geval in Leerdam, Zederik en Vianen, maar wat mijn fractie betreft zijn er in Zuid-Holland meer gemeenten, waar we ons nadrukkelijker zouden moeten afvragen of er sprake is van voldoende bestuurskracht, slagvaardigheid en toekomstbestendige gemeenten. Meer inzetten op gemeenten helpen om knopen door te hakken. Er zijn wat D66 betreft teveel regio’s in Zuid-Holland waar energie in bestuurlijke drukte gaat zitten en de blik te veel naar binnen is gericht.

Het hoofdlijnenakkoord biedt ook die nieuwe kansen om als provincie hierin een rol te pakken. Wij verwachten dat GS dat ook doet en horen graag hoe zij dat voor zich ziet.

Voor wat betreft open data en transparante overheid zijn wij verheugd dat deze coalitie het belang – dat hierin steeds meer internationaal wordt gezien als voorwaarde om als overheid goed te kunnen functioneren – actief oppakt. Democratie staat of valt met transparantie. Tegelijkertijd – als wij de begroting lezen – is de inzet van GS nog teveel een black box. Wat gaat ZH nog meer doen dan sites als waarstaatjeprovincie.nl?

In de commissie heeft de gedeputeerde de toezegging gedaan om in het eerste kwartaal met een “prikkelende notitie” daarvoor te komen en wij kijken daarnaar uit. Graag geven wij GS nu vast enkele van onze gedachten daarover mee, want de provincie moet zó transparant zijn dat niet alleen het beleid en de uitvoering ervan gemakkelijk en effectief kunnen worden verschaft – daar waar we ons tot nu toe op hebben gericht, maar het is ook een manier om op een andere wijze in contact te komen met de samenleving. En dat vergt ook het nodige in het denken van een organisatie als van Zuid-Holland.

 

5 Vluchtelingen

Bij deze algemene beschouwingen, vraagt ook de komst van duizenden vluchtelingen uit oorlogsgebieden onze aandacht. Als u mijn tekst tot op heden hebt gehoord begrijpt u dat D66 niet bang is voor deze nieuwkomers.

Onze maatschappij verandert elke dag en de komst van zoveel vluchtelingen op dit moment is niet nieuw in onze geschiedenis, sterker nog: onze geschiedenis wordt gekenmerkt door grote immigratiegolven – waarbij Nederland gastvrij verschillende groepen Hugenoten, Portugese Joden en veel anderen heeft ontvangen – die groepen hebhebben ons land ook veel kansen heeft geboden. Die gastvrijheid is dus een typische ouderwetse Hollandse traditie, die we moeten koesteren!

Ik hecht er dan ook waarde om vanaf deze plek aan te geven dat wij veel waardering hebben voor de wijze waarop de Commissaris zijn rol oppakt, en ook daadwerkelijk oog en oor is voor gemeenten.

Want natuurlijk vraagt het veel van gemeenten waar de vluchtelingen worden opgevangen. De boodschap van D66 is vooral: ga direct aan de slag met de integratie. Zorg dat vluchtelingen vanaf dag 1 de taal leren, laat ze werken en bijdragen aan de Nederlandse samenleving. Zorg dat ze zo snel mogelijk op eigen benen kunnen staan en laten we vooral niet vergeten dat ook Steve Jobs een zoon was van een Syrische vluchteling. Hij heeft zijn land veel welvaart weten te brengen door in zijn garage ooit Apple op te richten.

 

Voorzitter,

U ziet, wij staan midden in de wereld en hebben de ambitie om Zuid-Holland in alle opzichten een topregio te maken, waar een ieder in vrede naast en met elkaar kan leven.

Daarnaast hebben wij de ambitie om zorg te dragen voor ons landschap want gelukkig kunnen wij veel nog steeds herkennen in het landschap van het Holland van Marsman uit 1936.

Nog steeds staan de boerderijen verspreid door het land en vinden we boomgroepen, dorpen, geknotte torens, kerken en olmen in een groots verband. Dat beeld behouden wij graag. Maar laten wij er samen voor zorgen dat in 2036 een nieuwe Herinnering aan Holland gepubliceerd kan worden, waarin ook de economische kracht van Zuid-Holland kan worden geroemd, zijn innovatieve bedrijven, zijn havens die op energiegebied in de wereld onovertroffen zijn. En waar wij de stem van het water in de gewesten niet meer hoeven te vrezen, maar er gewoon van kunnen genieten.”